Tlenek węgla w pomieszczeniu — jakie stężenia są niebezpieczne i jak je mierzyć

Dopuszczalne stężenie tlenku węgla zależy od tego, co oceniamy: jakość powietrza dla ludności, narażenie pracownika czy działanie czujki alarmowej. CO jest bezbarwny, bezwonny i niewyczuwalny smakiem, a jego wpływ zależy również od czasu ekspozycji, wysiłku oraz stanu zdrowia. Dlatego jedna uniwersalna granica byłaby myląca.

ppm oznacza liczbę części CO na milion części mieszaniny gazowej i jest typową jednostką mierników terenowych. mg/m³ opisuje masę CO w metrze sześciennym powietrza i występuje między innymi w przepisach dotyczących środowiska pracy. Jeden procent objętości odpowiada 10 000 ppm, ale przy CO spotyka się zwykle znacznie mniejsze udziały.

Nie należy przeliczać ppm na mg/m³ stałym mnożnikiem oderwanym od warunków. Zależność obejmuje masę molową, temperaturę i ciśnienie. Najbezpieczniej porównywać wynik w tej samej jednostce, w której podano kryterium, albo korzystać z pary wartości zapisanej wprost w rozporządzeniu — jak 20 ppm i 23 mg/m³ dla NDS.

Urządzenie dobiera się do decyzji, którą ma wspierać. Domownik potrzebuje stałego alarmu bezpieczeństwa. Serwisant musi zobaczyć bieżący odczyt, zmianę w czasie i miejsca wzrostu stężenia. Specjalista BHP ocenia dawkę w czasie zmiany. Analizator spalin mierzy natomiast gaz w przewodzie spalinowym, a nie powietrze do oddychania.

Czujka celowo uwzględnia zarówno poziom, jak i czas utrzymywania się CO, dlatego nie musi uruchomić sygnału natychmiast po pojawieniu się niskiego wskazania. Nie oznacza to, że nadaje się do oceny jakości powietrza. Z kolei alarm ustawiany przez użytkownika w ręcznym mierniku nie czyni z niego certyfikowanej czujki domowej. Przy zakupie czujki sprawdź więc deklarowaną zgodność z PN-EN 50291-1 oraz oznaczoną datę końca eksploatacji czujnika, zwykle od pięciu do dziesięciu lat: po jej upływie urządzenie się wymienia, a nie serwisuje.

Gdy czujka CO uruchomi alarm, należy natychmiast ostrzec pozostałe osoby, opuścić budynek i z bezpiecznego miejsca zadzwonić pod numer 112. Nie wolno czekać na kolejny sygnał ani opóźniać wyjścia szukaniem źródła, wyłączaniem urządzenia lub wykonywaniem własnego pomiaru.

1. 1

   Ostrzeż wszystkich i opuść budynek

   Wyprowadź domowników na świeże powietrze. Nie opóźniaj wyjścia otwieraniem okien, wyłączaniem urządzeń ani sprawdzaniem wskazania w kolejnych pokojach.

2. 2

   Zadzwoń pod numer 112

   Z bezpiecznego miejsca podaj adres, informację o alarmie CO i liczbę osób, które mogły być narażone. Wykonuj polecenia dyspozytora.

3. 3

   Zgłoś każde złe samopoczucie

   Ból głowy, osłabienie, nudności, zawroty, splątanie lub utrata przytomności wymagają oceny medycznej. Nie zakładaj, że poprawa na zewnątrz kończy problem.

4. 4

   Nie wracaj bez zgody służb

   Ponowne wejście jest dopuszczalne dopiero po sprawdzeniu atmosfery i wyraźnej zgodzie osób prowadzących działania.

5. 5

   Zleć kontrolę źródła przed ponownym użyciem

   Kocioł, podgrzewacz, kominek, kanał spalinowy i wentylację powinien sprawdzić uprawniony fachowiec. Samo przewietrzenie nie usuwa przyczyny emisji.

Pomiar tlenku węgla najczęściej fałszują niewłaściwe zerowanie, pominięcie czasu i warunków pracy urządzenia oraz porównanie wyniku z kryterium o innym czasie odniesienia. Błąd organizacyjny bywa równie groźny: miernik ręczny nie może zastępować czujki, a przewietrzenie nie potwierdza usunięcia źródła emisji.

• Zerowanie miernika w pomieszczeniu, w którym CO już występuje — wszystkie odczyty zostają zaniżone.
• Traktowanie wyniku chwilowego jak średniej 8- lub 24-godzinnej i porównywanie go z niewłaściwym kryterium.
• Wykonanie jednego odczytu bez zapisu czasu, miejsca, trybu pracy palnika i wartości maksymalnej.
• Mylenie CO w powietrzu z CO w spalinach — to różne miejsca, zakresy i cele pomiaru.
• Używanie ręcznego miernika jako całodobowej czujki albo domowej czujki jako przyrządu diagnostycznego.
• Zasłonięcie otworu czujnika, pomiar tuż przy źródle bez procedury bezpieczeństwa lub przekroczenie zakresu przyrządu.
• Kasowanie alarmu po przewietrzeniu bez znalezienia i usunięcia źródła emisji.

Do szybkiej kontroli otoczenia potrzebny jest czytelny miernik z zakresem obejmującym przewidywane stężenia, alarmem dźwiękowym i wizualnym oraz znaną dokładnością. Przy dokumentowaniu przeglądów przydaje się zapis maksimum lub raport. Sonda modułowa ma sens wtedy, gdy firma korzysta już z kompatybilnego miernika i chce budować jeden zestaw pomiarowy.

Poniższe przyrządy to przykłady doboru do zadania opisanego w tym poradniku. Przed zamówieniem potwierdź zakres, sondę, dokładność, warunki pracy i wymagane dokumenty dla swojego procesu.